خودکشی در نوجوانان یکی از جدیترین چالشهای سلامت روان است که اغلب در سایه سکوت و ناآگاهی خانوادهها و جامعه پنهان میماند. بسیاری از تراژدیها در پس تغییرات خلقی، گوشهگیری یا رفتارهای به ظاهر عادی نوجوانان رخ میدهد. شناخت به موقع نشانههای هشدار و مداخلات مؤثر میتواند جان بسیاری از نوجوانان را نجات دهد.
نوجوانی؛ دورهای حساس
این دوره با تغییرات سریع جسمی، روانی و اجتماعی همراه است و نوجوانان را در معرض بحرانهای روانی قرار میدهد. خودکشی در این گروه سنی تحت تأثیر عوامل فردی، خانوادگی و اجتماعی شکل میگیرد و هر یک از این عوامل نیازمند توجه ویژه است.
نشانههای هشداردهنده
شناخت علائم میتواند از بسیاری از خودکشیها پیشگیری کند. برخی از مهمترین نشانهها عبارتاند از:
صحبت مکرر درباره مرگ یا خودکشی
گوشهگیری و انزوا از خانواده و دوستان
تغییرات چشمگیر در خواب، اشتها یا رفتارهای روزمره
بخشیدن اموال باارزش یا خداحافظی غیرمعمول
افت ناگهانی عملکرد تحصیلی یا رفتارهای پرخطر
تغییرات ناگهانی در خلق و خو؛ مثلا نوجوان افسردهای که ناگهان آرام و خوشحال به نظر میرسد
عوامل خطرساز
عوامل فردی شامل اختلالات روانی مانند افسردگی و اضطراب، سوءمصرف مواد، تجربه آسیبهای روانی، عزت نفس پایین و احساس درماندگی است. عوامل خانوادگی همچون فقدان حمایت عاطفی، تعارضات شدید و سابقه خودکشی در خانواده نیز خطر را افزایش میدهند. از سوی دیگر، فشارهای اجتماعی، قلدری در مدرسه، انزوای اجتماعی و دسترسی آسان به وسایل خودکشی، نوجوانان را بیشتر در معرض خطر قرار میدهد.
راهکارهای پیشگیری
سازمان جهانی بهداشت مجموعهای از استراتژیها را برای پیشگیری ارائه کرده است:
محدود کردن دسترسی به ابزارهای خودکشی
آموزش مهارتهای اجتماعی و عاطفی به نوجوانان
غربالگری و ارزیابی زودهنگام نوجوانان در معرض خطر
ارائه مداخلات روانشناختی مانند درمان شناختی-رفتاری و آموزش مهارتهای مقابلهای
اجرای برنامههای مدرسهمحور برای مدیریت استرس و شناسایی نشانههای هشدار
حمایت خانواده و ایجاد محیط امن و پشتیبان در خانه و مدرسه
آگاهسازی جامعه و رسانهها برای گزارش مسئولانه خودکشی
نقش جامعه و رسانهها
پیشگیری از خودکشی نوجوانان مسئولیتی جمعی است. ایجاد خطوط تلفن بحران، مراکز مشاوره قابل دسترس و کاهش انگ اجتماعی مرتبط با مشکلات روانی، اهمیت ویژهای دارد. رسانهها نیز باید از ارائه جزئیات روش خودکشی خودداری کنند، قهرمانسازی فرد خودکشی کرده را انجام ندهند و به جای آن، مراکز کمکرسانی را معرفی کنند.
پیشگیری از خودکشی نوجوانان ممکن و ضروری است. با شناسایی نشانهها، مداخلات به موقع، حمایت خانواده و جامعه و سرمایهگذاری در برنامههای پیشگیری، میتوان جان بسیاری از نوجوانان را نجات داد. هر نوجوان شایسته زندگی شاد و سالم است و تضمین این حق بر عهده خانوادهها، مدارس، متخصصان سلامت روان و جامعه است.
این مسئله جهانی نیازمند اقدامات فوری و هماهنگ برای کاهش مرگ و میر نوجوانان و ایجاد محیطی امن برای رشد و سلامت روان آنهاست.
